Houvast op school, dan ben je bezig met burgerschap.
Houvast op school is een leerlijn levensbeschouwing, gebaseerd op de katholieke traditie. Die traditie geeft een koers aan, die pedagogische consequenties heeft. De pedagogische consequenties hebben te maken met de manier waarop je leerlingen de gelegenheid geeft om te groeien.
De voeding die je kinderen biedt, om volledig te kunnen groeien, heeft te maken met het concept ‘heel de mens’. Dat houdt in dat een mens heel veel talenten in zich draagt, die allemaal moeten worden aangesproken. Het gaat dus om meer dan kennis en vaardigheden. Het vak levensbeschouwing zorgt voor de spirituele voeding. Niet te verwarren met geestelijke stromingen, een vak met kerndoelen, theoretisch beschreven vanuit het buitenperspectief en verplicht door de overheid.
Houvast op school biedt in het vakgebied Levensbeschouwing het kind de ruimte om ervaringen op te doen op spiritueel vlak. Het kind krijgt daartoe verhalen, rituelen en symbolen aangeboden. Dit wordt niet socialiserend aangeboden maar verkennend.
Het wordt verbonden met de cultuur van thuis d.m.v. dialoog en verkennende gesprekken waarbij de leerlingen de gelegenheid krijgen te vertellen hoe de ouders/opvoeders het thuis duiden en te onderzoeken wat het hen zegt.
Met thuiscultuur is bedoeld waarden en normen die thuis gelden op basis van religie, politieke voorkeur of andere overtuiging van de volwassenen. Zij leren in ieder geval dat mensen verschillend denken en dat je elkaar daarvoor de ruimte moet geven. Er zijn grenzen aan handelen vanuit eigen mening en ook dat onderzoeken de leerlingen.
Houvast kiest binnen elke les (bouwsteen) voor een perspectief op goed menszijn en een goede samenleving. Iedere verwerking binnen de bouwsteen is daarop gericht. In de traditie wordt dit ‘bonum commune’ genoemd. Daarnaast wordt er geput uit het sociaal denken dat is ontstaan binnen de katholieke traditie. Deze manier van denken en handelen, gericht op het welzijn van iedereen, geeft richting aan het begrip burger en burgerschap.
Het SLO beschrijft welke kerndoelen PO het meest aansluiten bij Burgerschap. Houvast op school voegt vanuit het mensbeeld en de visie ‘bonum commune’ nog een aantal kerndoelen toe.
Omdat het voor scholen erg belangrijk is aantoonbaar te werken aan burgerschap zijn bij alle lessen (bouwstenen) de kerndoelen benoemd waaraan wordt gewerkt. De kerndoelen komen uit de versie 2006.
Voor keuzes binnen de onderwerpen en aanpak baseert ze zich op de Kennisbasis godsdienst/levensbeschouwing (VKLO, 2014). Deze Kennisbasis gaat ervanuit dat het vak godsdienst/levensbeschouwing een essentieel en onderscheidend vakgebied is op iedere school met een levensbeschouwelijke identiteit.
Dit vakgebied is, vanwege de scheiding tussen kerk en staat, niet uitgewerkt in de landelijke kerndoelen voor het basisonderwijs. Binnen Levensbeschouwelijk vorming wordt echter heel veel aandacht besteed aan goed mens zijn. Dat gaat nog verder dan wat door de SLO Burgerschap wordt genoemd.
Ditzelfde geldt voor de kerndoelen 35 en 56.
Voor primair onderwijs zijn de kerndoelen die de meeste raakvlakken hebben met burgerschap te vinden in het leergebied Oriëntatie op jezelf en de wereld (OJW). Sommige kerndoelen zijn direct en concreet aanwijsbaar te verbinden aan bepaalde burgerschapsaspecten, andere kerndoelen zijn meer op afstand verwant aan burgerschap. Daarnaast zijn er kerndoelen met vaardigheden die belangrijk zijn voor deelname aan de pluriforme democratische samenleving. Deze zijn te vinden in het leergebied Nederlands (NL).
Bron: Handreiking burgerschap funderend onderwijs (2021). Amersfoort: SLO.
